duch


duch
1. Człowiek małego ducha «człowiek tchórzliwy, przesadnie ostrożny»: Przyznaję się – człowiek małego ducha – iż dałem się sprowokować do dyskusji (...) B. Maj, Kronika.
2. Człowiek wielkiego ducha «człowiek odważny, szlachetny»: Stańczyk to postać bardzo polska – z pozoru błazen, a w środku człowiek wielkiego ducha. Polityka 20/1980.
3. Dobry, opiekuńczy duch «ktoś przynoszący szczęście, będący przyczyną czyjegoś powodzenia, opiekujący się kimś»: (...) kobieta w życiu artysty znaczy więcej niż w życiu zwykłego mężczyzny, musi być jego dobrym duchem i aniołem stróżem, dodawać wiary w siebie, powstrzymywać przed destrukcją (...). A. Dymna, E. Baniewicz, Ona.
4. Duch czasu, epoki «poglądy i tendencje panujące w jakimś okresie»: (...) zapraszają do domu artystów. Urządzili do ich dyspozycji trzy pracownie. Rzeźby, malarstwa i – idąc z duchem czasu – informatyki. WO 23/09/2000.
5. Duch i litera prawa «istota treści, intencje twórców, autorów jakiegoś prawa pisanego»: Demokracja jest zbudowana na przestrzeganiu ducha i litery prawa. B. Świderski, Słowa.
6. Ktoś młody (stary) duchem «o kimś myślącym, zachowującym się jak człowiek młody (stary), czującym się młodo (staro)»: Pan Profesor (...) Ceniliśmy Go za autoironię i młodzieńczość, której często brakuje nawet bardzo młodym nauczycielom. W niewymuszony sposób był jednym z nas. Nie udawał równego nam, po prostu był młody duchem (...). KF 4/1995.
7. Ktoś nie jest duchem świętym «ktoś nie jest w stanie wszystkiego przewidzieć, nie może wiedzieć o wszystkim»: Nikt nie jest tu duchem świętym, żeby wiedzieć, czego ty potrzebujesz, a czego nie potrzebujesz. H. Grynberg, Życie.
8. Paść, upaść, leżeć bez ducha
a) «paść, upaść, leżeć, nie dając oznak życia»: (...) potężnie pił, celował z pistoletu w kryształowy żyrandol, odstrzelił komuś kawałek małego palca. Na koniec padł bez ducha na zastawiony zakąskami stół, który zawalił się pod nim. WO 21/10/2000.
b) «umrzeć»: (...) na środku ulicy upadł bez ducha (...) to był zawał. Roz tel 1997.
9. Podnieść, pokrzepić, krzepić, podtrzymać w kimś ducha; podnieść, pokrzepić, krzepić, podtrzymać kogoś na duchu «pocieszyć, pocieszać kogoś, wzmocnić, wzmacniać moralnie, dodać, dodawać otuchy, odwagi»: Mimo problemów zdrowotnych (...) nie traci humoru. – Żona podtrzymuje mnie na duchu. Mówi, żebym się nie poddawał. DD 02/03/2001.
10. Przebywać gdzieś duchem «przebywać, wybiegać gdzieś myślą, wyobraźnią, marzeniem; myśleć, marzyć o czymś»: Arystokrata to raróg, dziwadło: duchem przebywa w kosmopolitycznym Paryżu. J. Błoński, Forma.
11. Tracić ducha, upadać na duchu «załamywać się psychicznie, popadać w zwątpienie, przygnębienie»: Król Zygmunt jednak nie tracił ducha i zabiegał o pomoc swych sprzymierzeńców – w Wiedniu i Madrycie (...). I. Kaniewska, Królowie.
12. W duchu (czegoś, kogoś, jakimś) «w myśl czegoś, zgodnie z czymś»: (...) we wczesnym okresie twórczości (...) oscylował pomiędzy kubizmem a surrealizmem, niejednokrotnie tworzył w duchu swego francuskiego nauczyciela (...). P. Sarzyński, Przewodnik.
13. W duchu, w duszy; w głębi ducha, duszy, serca; w cichości ducha; w skrytości ducha, serca «w myśli, skrycie»: Nie ukrywam, że w głębi ducha liczyłem, że zostanę dyrektorem. GWr 19/02/2000.
14. Wyzionąć ducha «umrzeć»: (...) dawał jeszcze słabe oznaki życia, wszelki jednak ratunek był daremny. (...) nie zdoławszy nic wypowiedzieć, wyzionął ducha. WW 259/1932.
15. Złamać czyjegoś ducha; złamać w kimś ducha «osłabić kogoś moralnie, doprowadzić kogoś do załamania»: Indianie walczyli z determinacją. Wzniecili ogień, chcąc złamać ducha atakowanych. Z. Teplicki, Indianie.
16. Zły duch
a) «diabeł, szatan»: Zawsze bano się czarów, złych duchów i demonów. WO 02/12/2000.
b) «inspirator czyichś złych uczynków»: (...) stacza się w otchłań występku, zostaje kokotą u boku człowieka, który (...) jest jej złym duchem – po czym już dla niej nie ma powrotu. K. Irzykowski, Pisma II.
Duch ledwie się w kimś kołacze zob. kołatać się.
Iść z duchem czasu zob. iść 13.
Kalectwo ducha zob. kalectwo 1.
Ktoś Bogu ducha winien zob. Bóg 6.
Ktoś (jest) nieobecny duchem zob. nieobecny.
(Ktoś) ubogi duchem zob. ubogi.
Nieczysty duch zob. nieczysty 2.
Nie ma (nigdzie) żywego ducha, ani żywego ducha zob. żywy 3.
Oddać (Bogu) ducha zob. oddać 2.
Pokarm dla ducha zob. pokarm.
Wejść w ducha czegoś zob. wejść 9.
W pokorze ducha zob. pokora.
Zły duch w kogoś wstąpił, wszedł zob. wstąpić.

Słownik frazeologiczny . 2013.

Look at other dictionaries:

  • duch — I {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. mż IIb {{/stl 8}}{{stl 20}} {{/stl 20}}{{stl 12}}1. {{/stl 12}}{{stl 7}} w rozmaitych religiach: nadprzyrodzona istota niematerialna, taka jak anioł, diabeł, demon itp. : {{/stl 7}}{{stl 10}}Dobre, złe duchy. {{/stl… …   Langenscheidt Polski wyjaśnień

  • Duch — ist der Familienname folgender Personen: Bronisław Duch (1896–1980), polnischer General Miroslav Duch (* 1979), tschechischer Skibergsteiger Oswald Duch (1915–2000), Flottillenadmiral der Deutschen Marine und zuletzt von 1973 bis 1978 Admiral der …   Deutsch Wikipedia

  • duch|y — «DUHCH ee», noun, plural duch|ies. the lands ruled by a duke or duchess; dukedom. ╂[< Old French duchee, later duche < duc; see etym. under duke (Cf. ↑duke)] …   Useful english dictionary

  • Duch. — Duch., bei Pflanzennamen Abkürzung für Antoine Nicolas Duchesne, geb. 7. Okt. 1747 in Versailles, starb als Professor der Naturgeschichte 18. Febr. 1827 in Paris. Er schrieb: »Manuel de botanique, contenant les propriétés des plantes utiles,… …   Meyers Großes Konversations-Lexikon

  • duch — duch·ess; …   English syllables

  • Duch — Duch(e obs. forms of Dutch …   Useful english dictionary

  • duch — m III, DB. a 1. blm «energia psychiczna, właściwości psychiczne człowieka; umysł, świadomość, myślenie, dusza» Siła, hart, moc ducha. Spokój ducha. Muzyka, poezja to pokarm dla ducha. ◊ W szczerości, w skrytości, w pokorze, w prostocie lub w… …   Słownik języka polskiego

  • Duch — Kang Kek Ieu Kang Kek Ieu (ou Kaing Kek Iev ou Kaing Guek Eav), alias Douch ou Duch, est l ancien directeur de la prison de Tuol Sleng et haut responsable de la dictature des khmers rouges au Cambodge. Sommaire 1 Implication dans la dictature des …   Wikipédia en Français

  • Duch — Tuch, Tücher …   Hunsrückisch-Hochdeutsch

  • Duch — • a term meaning wife often heard in the saying my old Dutch thought to be Rhyming Slang = short for Duchess of Fife = wife. Can also be used towards a male and is thought to come from the term Dutch plate meaning mate …   Londonisms dictionary